ผลการสำรวจระดับความพร้อมรัฐบาลดิจิทัลของหน่วยงานภาครัฐ ประจำปี 2568 พบว่าหน่วยงานระดับกรมหรือเทียบเท่าที่มีภารกิจหลักเป็นการให้บริการมีการจัดทำแผนปฏิบัติการหรือแผนงานที่สอดคล้องกับแผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. 2566 – 2570 ดำเนินการจัดทำแผนปฏิบัติงาน สอดคล้องกับประเด็นการสร้างความเชื่อมั่นต่อระบบการให้บริการภาครัฐว่าปลอดภัยจากภัยคุกคามทางไซเบอร์ สำเร็จสูงสุดถึง ร้อยละ 78.42 จาก 109 หน่วยงาน ซึ่งถือว่าเป็นสิ่งที่หน่วยงานภาครัฐให้ความสำคัญเป็นอย่างมากในการให้บริการต่อประชาชน
การขับเคลื่อนรัฐบาลดิจิทัลในปัจจุบัน ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการพัฒนาบริการออนไลน์ให้สะดวกและรวดเร็วเท่านั้น แต่ยังต้องสร้าง “ความเชื่อมั่น” ให้กับประชาชนควบคู่กันไป ทั้งในด้านความปลอดภัยของข้อมูล การตรวจสอบย้อนกลับของกระบวนการทำงาน หรือการอธิบายเหตุผลของการตัดสินใจในระบบดิจิทัล โดยเฉพาะเมื่อมีการนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาช่วยวิเคราะห์หรือสนับสนุนการตัดสินใจ หน่วยงานภาครัฐยิ่งต้องให้ความสำคัญกับหลักธรรมาภิบาล ความเป็นธรรม และความรับผิดชอบ เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อนหรืออคติที่อาจเกิดขึ้นจาก AI นอกจากนี้การใช้ข้อมูลอย่างมีความรับผิดชอบรวมถึงการบริหารจัดการข้อมูลภายใต้กรอบกฎหมาย มาตรฐาน และจริยธรรมที่เหมาะสม โดยคำนึงถึงสิทธิของประชาชนเป็นสำคัญ ภาครัฐจึงต้องมีแนวทางกำกับดูแลข้อมูลและเทคโนโลยีอย่างชัดเจน รวมถึงส่งเสริมวัฒนธรรมองค์กรที่ตระหนักถึงคุณค่าของความเป็นส่วนตัว ความมั่นคงปลอดภัย และความโปร่งใสในการดำเนินงาน
- “ความเชื่อมั่น” หรือ Trust เป็นหัวใจสำคัญของบริการภาครัฐยุคดิจิทัล เพราะประชาชนคาดหวังว่าข้อมูลส่วนบุคคลจะได้รับการคุ้มครอง ระบบมีความมั่นคงปลอดภัย และสามารถตรวจสอบการใช้งานข้อมูลได้อย่างโปร่งใส
- “ความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูลและระบบ” หรือ Security เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยสร้างความเชื่อมั่นของหน่วยงาน เนื่องจากข้อมูลภาครัฐเกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลสำคัญของประเทศ และข้อมูลที่ส่งผลต่อสิทธิของประชาชน
- “ความโปร่งใส” หรือ Transparency ก็เป็นอีกองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยให้ประชาชนเกิดความมั่นใจในการใช้บริการดิจิทัล สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ มีการกำหนดสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูลอย่างเหมาะสม ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงในการใช้งานข้อมูลผิดวัตถุประสงค์ และส่งเสริมธรรมาภิบาลในองค์กรภาครัฐ
กลไกสำคัญที่ช่วยสนับสนุนและส่งเสริมความเชื่อมั่นและความโปร่งใสให้กับหน่วยงานภาครัฐ คือ “ธรรมาภิบาลข้อมูล” หรือ Data Governance ซึ่งสำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือ DGA ให้ความสำคัญในการผลักดันให้หน่วยงานภาครัฐมีมาตรฐานการบริหารจัดการข้อมูลที่ชัดเจน ตั้งแต่การจัดเก็บ การกำหนดสิทธิ์การเข้าถึง การเชื่อมโยงข้อมูล ไปจนถึงการตรวจสอบย้อนหลังได้อย่างเป็นระบบ การมี Data Governance ไม่ใช่เพียงการจัดเก็บข้อมูลเท่านั้น แต่ครอบคลุมถึงการกำหนดนโยบาย มาตรฐาน บทบาทหน้าที่ และกระบวนการบริหารจัดการข้อมูลตลอดวงจรชีวิต ตั้งแต่การสร้าง การจัดเก็บ การใช้งาน การเผยแพร่เชื่อมโยง การเปิดเผย ไปจนถึงการทำลายข้อมูลอย่างเหมาะสม ภายใต้หลักการด้านความมั่นคงปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และความรับผิดชอบต่อข้อมูล ช่วยให้ข้อมูลภาครัฐมีคุณภาพ ถูกต้อง และสามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างหน่วยงานได้อย่างปลอดภัย ส่งผลให้ประชาชนได้รับบริการที่สะดวก รวดเร็ว และลดความซ้ำซ้อน ในขณะเดียวกันยังช่วยสร้างความโปร่งใสและลดความเสี่ยงจากการนำข้อมูลไปใช้งานอย่างผิดวัตถุประสงค์ ท่านสามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ มรด. 6 : 2566 ว่าด้วยกรอบธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐ ฉบับปรับปรุง: แนวปฏิบัติ
นอกจากนี้ สพร. ยังเป็นหน่วยงานหลักด้านการส่งเสริมข้อมูลเปิดภาครัฐ เพื่อให้เกิดการเปิดเผยข้อมูลของหน่วยงานรัฐให้ภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงประชาชนสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้อย่างสะดวก ผ่านทาง ศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ (Open Government Data) ภายใต้ชื่อ “data.go.th” โดยมีเป้าหมายสำคัญเพื่อสร้างความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และเพิ่มความเชื่อมั่นในการทำงานของภาครัฐ ช่วยสนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชนในการติดตามและเสนอแนวทางพัฒนานโยบายสาธารณะ ข้อมูลที่เปิดควรอยู่ในรูปแบบดิจิทัล มาตรฐานเดียวกัน และนำไปใช้งานต่อได้ง่าย (Machine-readable) ตัวอย่างข้อมูล เช่น งบประมาณภาครัฐ สถิติประชากร ข้อมูลการเดินทาง สิ่งแวดล้อม หรือบริการสาธารณะ ภาคเอกชนและนักพัฒนาสามารถนำข้อมูลไปสร้างนวัตกรรม บริการดิจิทัล หรือวิเคราะห์เชิงธุรกิจได้ ช่วยลดความซ้ำซ้อนในการจัดเก็บข้อมูลและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของรัฐ ทั้งนี้ การเปิดเผยข้อมูลต้องคำนึงถึงความมั่นคงของรัฐและการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลควบคู่กันไป ท่านสามารถศึกษาตัวอย่างการใช้ข้อมูลจากข้อมูลเปิดภาครัฐได้ที่ https://data.go.th/blog
ความสำเร็จของรัฐบาลดิจิทัลจะไม่ได้วัดจากเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่จะวัดจากระดับความไว้วางใจที่ประชาชนมีต่อภาครัฐด้วย การสร้างระบบที่มั่นคงปลอดภัย โปร่งใส และมีธรรมาภิบาลข้อมูลที่ดี จึงเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาภาครัฐดิจิทัลอย่างยั่งยืน เมื่อประชาชนมั่นใจว่าข้อมูลของตนได้รับการคุ้มครอง การดำเนินงานของภาครัฐสามารถตรวจสอบได้ และบริการดิจิทัลมีความน่าเชื่อถือ ก็จะเปิดประโยชน์อย่างแท้จริง ตัวอย่างหน่วยงานภาครัฐที่ส่งเสริมและผลักดันสร้างความเชื่อมั่นและความโปร่งใสแก่ประชาชน เช่น
- กรมสรรพากร มีการใช้ระบบ e-Tax และบริการยื่นภาษีออนไลน์ เพื่อเพิ่มความโปร่งใส ลดขั้นตอน และลดการใช้เอกสารกระดาษ พร้อมระบบตรวจสอบย้อนหลังได้
- สำนักงานประกันสังคม พัฒนาระบบบริการอิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อมโยงข้อมูลผู้ประกันตน เพิ่มความถูกต้องและลดความซ้ำซ้อนในการให้บริการ
- ธนาคารแห่งประเทศไทย มีนโยบายการจัดทำข้อมูลนิรนามที่เข้มงวดสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลรายบุคคลเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภค
- สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (องค์การมหาชน) จัดทำการนิรนามข้อมูลในโครงการ Travel Link เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลการท่องเที่ยวข้ามหน่วยงานได้อย่างปลอดภัย
การเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นรัฐบาลดิจิทัลอาจไม่ใช่เป็นการเปลี่ยนแปลงทางด้านเทคโนโลยีเพียงเท่านั้น แต่คือการสร้างความสัมพันธ์ใหม่ระหว่าง “หน่วยงานรัฐ” และ “ประชาชน” บนพื้นฐานของความไว้วางใจร่วมกัน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในเป้าหมายสำคัญของการพัฒนารัฐบาลดิจิทัลไทย
เรียบเรียงโดย
ฝ่ายมาตรฐานดิจิทัลภาครัฐ
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน)
Reference:
- มรด. 6 : 2566 มาตรฐานรัฐบาลดิจิทัลว่าด้วยกรอบธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐ ฉบับปรับปรุง: แนวปฏิบัติ : ประกาศคณะกรรมการพัฒนารัฐบาลดิจิทัล เรื่อง มาตรฐานรัฐบาลดิจิทัลว่าด้วยกรอบธรรมาภิบาลข้อมูลภาครัฐ ฉบับปรับปรุง: แนวปฏิบัติ (มรด. 6 : 2566) – DIGITAL GOVERNMENT DEVELOPMENT AGENCY
- มรด. 8 : 2567 มาตรฐานรัฐบาลดิจิทัลว่าด้วยแนวทางการเปิดเผยข้อมูลเปิดภาครัฐในรูปแบบดิจิทัลต่อสาธารณะ เวอร์ชัน 2.0 : มาตรฐานรัฐบาลดิจิทัลว่าด้วยแนวทางการเปิดเผยข้อมูลเปิดภาครัฐในรูปแบบดิจิทัลต่อสาธารณะ เวอร์ชัน 2.0 (OPEN GOVERNMENT DATA GUIDELINE) (มรด. 8 : 2567) – DIGITAL GOVERNMENT DEVELOPMENT AGENCY
- ผลสำรวจระดับความพร้อมรัฐบาลดิจิทัลหน่วยงานภาครัฐของประเทศไทย ประจำปี 2568 : https://www.dga.or.th/policy-standard/policy-regulation/dg-readiness-survey/readinesssurvey68/125420/
- e-Tax Invoice & e-Receipt รายรับรายจ่ายทางภาษีกับ e-Payment : https://www.rd.go.th/publish/seminar/Seminar_190820.pdf
- สำนักงานประกันสังคมพัฒนาระบบ e-Self Service เชื่อม ThaiD คุ้มครองข้อมูลผู้ประกันตน : ข่าวประชาสัมพันธ์ – ข่าว : สำนักงานประกันสังคมพัฒนาระบบ e-Self Service เชื่อม ThaiD คุ้มครองข้อมูลผู้ประกันตน : https://www.sso.go.th/wpr/irc
- การจัดทำข้อมูลนิรนามของธนาคารแห่งประเทศไทย : https://www.bot.or.th/th/statistics/statistics-and-dissemination/data-collection1/anonymous-data.html?utm_source=chatgpt.com
- PDPA with AI enforcement” ชูบทบาทธรรมาภิบาลข้อมูลและการกำกับดูแล AI : https://bdi.or.th/news/bdi-bigdata-ai-security-pdpa-dama